Śmiertelnie niebezpieczne dokumentowanie zbrodni
Światowy Dzień Wolności Prasy 2026
▪️ Rekordowa liczba ofiar
Według raportu Committee to Protect Journalists z lutego 2026 roku w 2025 roku zabito 129 dziennikarek, dziennikarzy i pracowników mediów – więcej niż w jakimkolwiek innym roku od początku prowadzenia dokumentacji przez CPJ ponad trzy dekady temu. Co najmniej 104 spośród nich zginęły w kontekście konfliktów zbrojnych.
Izrael odpowiadał za dwie trzecie wszystkich zabójstw pracowników mediów zarówno w 2025, jak i w 2024 roku. Od 7 października 2023 roku CPJ udokumentował co najmniej 207 dziennikarek, dziennikarzy i pracowników mediów zabitych przez Izrael w Gazie. Jest to najbardziej śmiercionośny konflikt dla dziennikarzy, jaki CPJ kiedykolwiek widział.
▪️ Celowe ataki i drony
CPJ wskazuje 32 palestyńskich dziennikarzy, którzy zostali celowo zaatakowani w bezpośrednim odwecie za swoją pracę. Jest to najwyższa liczba celowych ataków na dziennikarzy przez wojsko jednego państwa od początku dokumentacji CPJ w 1992 roku. Rzeczywista liczba może być wyższa z uwagi na zniszczenie dowodów i utrudnienia w weryfikacji.
Do zabijania coraz częściej używane są drony. Liczba dziennikarzy zabitych w atakach dronowych wzrosła z dwóch w 2023 roku do 39 w 2025 roku. W latach 2023–2025 Izrael odpowiadał za blisko 75 procent z 62 takich śmierci.
Dobrze udokumentowanym przypadkiem jest atak na szpital Nasser w Gazie 25 sierpnia 2025 roku. Serią uderzeń typu „double-tap” zamordowano pięcioro dziennikarzy. Śledztwo Reutersa wskazuje, że celem była kamera ustawiona w tym miejscu od miesięcy, za wiedzą izraelskiego wojska.
▪️ Blokada dostępu i cenzura
Od 7 października 2023 roku Izrael wprowadził generalny zakaz niezależnego dostępu mediów do Gazy. Dziennikarze mogą tam wjeżdżać wyłącznie w ramach rzadkich, ściśle kontrolowanych eskort wojskowych. Według relacji reporterek i reporterów wiąże się to z ograniczeniem przemieszczania się, kontrolowanymi interakcjami i przeglądem materiałów przed publikacją.
W rezultacie to palestyńscy dziennikarze pozostający w Gazie ponoszą główny ciężar relacjonowania wydarzeń, pracując w warunkach ekstremalnego zagrożenia życia.
Równolegle wprowadzano mechanizmy cenzury. W maju 2024 roku izraelski gabinet zamknął działalność Al Jazeery, określając ją jako „kanał terrorystyczny”. Zablokowano też Al-Mayadeen TV, a w lutym 2026 roku – bez ujawnienia dowodów na poparcie zarzutów – zakazano działania pięciu platform informacyjnych relacjonujących wydarzenia w Jerozolimie.
▪️ Zatrzymania i przemoc poza Gazą
Od 7 października 2023 roku 59 dziennikarzy zostało aresztowanych bez postawienia zarzutów. Na moment sporządzenia raportu 26 palestyńskich dziennikarzy pozostawało uwięzionych: sześciu w Gazie na podstawie ustawy o „nielegalnych bojownikach”, dwudziestu na Zachodnim Brzegu w ramach zatrzymania administracyjnego – uznanego przez Grupę Roboczą ONZ ds. Arbitralnych Zatrzymań za bezprawne.
W marcu 2026 roku izraelska policja zaatakowała co najmniej trzech dziennikarzy relacjonujących modlitwy przy meczecie Al-Aksa, łamiąc rękę dziennikarzowi CNN.
▪️ Nadzór
Przemoc fizyczna funkcjonuje równolegle z rozbudowaną infrastrukturą nadzoru cyfrowego i fizycznego. Oprogramowanie Pegasus izraelskiej spółki NSO Group wykryto na urządzeniach co najmniej 180 dziennikarzy na świecie. Narzędzia tego typu umożliwiają przejęcie wiadomości, nagrań i zdjęć oraz aktywację mikrofonu i kamery urządzenia bez wiedzy właściciela.
Systemy wyboru celów określane jako „Lavender” i „Gospel” opierają się na agregowaniu i analizie danych w celu identyfikowania osób będących przedmiotem zainteresowania.
Bezpośredniego technicznego powiązania tych systemów z konkretnymi atakami na dziennikarzy nie udało się w pełni potwierdzić na podstawie publicznie dostępnych materiałów. Obecność tej infrastruktury kształtuje jednak środowisko ryzyka dla wszystkich osób wykonujących pracę reporterską w warunkach konfliktu.
Przykładem działania wielowarstwowej obserwacji poprzedzającej użycie śmiercionośnej siły jest zabicie dziennikarza Reutersa Issama Abdallaha 13 października 2023 roku w południowym Libanie. Przez co najmniej 75 minut Abdallah i sześciu innych dziennikarzy stało na otwartym wzgórzu z wyraźnymi oznaczeniami „PRESS”, kamerami na statywach i oznaczonym pojazdem prasowym. Byli obserwowani przez drona, naziemne wieże i prawdopodobnie śmigłowiec Apache. W październiku 2025 roku Specjalny Sprawozdawca ONZ Morris Tidball-Binz określił ten atak jako zaplanowany, ukierunkowany i stanowiący zbrodnię wojenną.
▪️Systemowa bezkarność
CPJ stwierdza, że izraelskie siły zbrojne nie wszczęły ani jednego śledztwa karnego w sprawach celowych zabójstw udokumentowanych od 7 października 2023 roku. To kontynuacja wzorca opisanego w raporcie „Deadly Pattern” z maja 2023 roku: w ciągu 22 lat izraelskie wojsko zabiło co najmniej 20 dziennikarzy i nikt nie został za te śmierci oskarżony ani pociągnięty do odpowiedzialności.
Zabijanie, blokada dostępu, cenzura, arbitralne zatrzymania i nadzór tworzą środowisko, w którym dokumentowanie przemocy staje się samo w sobie działaniem śmiertelnie niebezpiecznym. W przypadku palestyńskich dziennikarzy relacjonujących ludobójstwo w Gazie oznacza to szczególną kumulację: są jednocześnie głównymi świadkami wydarzeń i jednymi z najbardziej narażonych celów.
❣️ Potrzebna jest międzynarodowa solidarność z dziennikarkami, dziennikarzami i pracownikami mediów – szczególnie tymi, którzy relacjonują ludobójstwo, okupację, wojnę, korupcję, przemoc państwową i nadużycia władzy. Solidarność nie może oznaczać wyłącznie upamiętnienia zabitych. Musi oznaczać presję na niezależne śledztwa, sankcje wobec odpowiedzialnych, prawo do bezpiecznej komunikacji, ochronę źródeł, koniec blokad medialnych oraz dostęp niezależnych mediów do miejsc, w których dochodzi do zbrodni. Cisza służy sprawcom. Dokumentowanie, nagłaśnianie i domaganie się odpowiedzialności jest warunkiem ochrony życia dziennikarzy i prawa opinii publicznej do prawdy.
▪️ Źródła: Committee to Protect Journalists, „Record 129 press members killed in 2025”, luty 2026; „UNSR-outline-Palestine-April-2026”; „Global Surveillance of Journalists — A Technical Mapping of Tools, Tactics, and Threats”, kwiecień 2026.
